Özkütle nedir?

Bir maddenin birim hacminin kütlesine özkütle denir. Özkütle aşağıdaki formülle hesaplanır, ölçülemez.

d=m/v 
m = kütle (g)
v = hacim (cm3)
d = özkütle (g/cm3)

Özkütle maddenin üç hali (katı, sıvı, gaz) içinde ayırt edicidir. Saf bir maddenin özkütlesi bilinirse o maddenin hangi madde olduğu bilinir. 
Her maddenin bir özkütlesi vardır. Bazı maddelerin özkütle değerleri;

Altın= 19,30 
Zeytin yağı= 0,910
Kurşun= 11,30 
Benzin =0,879
Bakır = 8,92 
Etilalkol= 0,780
Demir= 7,86 
Oksijen= 1,43.10–3
Alüminyum= 2,70 
Hava= 1,29.10–3
Kloroform = 1,49 
Azot= 1,25.10–3
Su (+4°C) = 1,00 
Helyum= 1,78.10–4

Özkütlenin bağlı olduğu faktörler

Sıcaklık: Genel olarak saf bir maddenin sıcaklığı artırıldığında hacmi artar, öz kütlesi azalır. Ancak suda özel bir durum vardır. - 10 santigrat derecedeki bir miktar buz ısıtılırsa, 0C°' ye gelinceye kadar hacmi yaklaşık % 8 oranında küçülür. Bu küçülme tüm buz eriyip sıcaklığı +4 santigrat dereceye gelinceye kadar sürer. 
Basınç: Basınç ile özkütle doğru orantılıdır. Gazların özkütlesi basınç arttıkça artar.
Bir maddenin kütle ve hacmine bakarak, özkütlesi ile ilgili çıkarımlar yapmak yanlıştır. Örnek olarak su yüzeyinde ilerlemekte olan büyük bir gemi ve suya bırakıldığında dibe batan bir çivi ele alınabilir. Gemi çividen daha ağır olması su üstünde durmasını engelleyememiştir.

Özkütle ile yoğunluk,özağırlık,bağıl yoğunluk kavramlarının karşılaştırılması

Özağırlık: bir maddenin birim hacminin ağırlığıdır. Yani 1cm3 hacmindeki maddenin ağırlığıdır. Bu tanıma göre özağırlık;
r = G / V 
r = özağırlık (N/cm3)
G = ağırlık (
V = hacim (cm3)
ifadesiyle verilir. Örneğin suyun özağırlığı, r = ağırlık/hacim = 0,01N/cm3 tür.
Kavram yanılgısına yol açabileceğini düşündüğümüz bir diğer kavramda yoğunluktur. Gerekli literatür taramasını yaptığımızda yoğunluk, özkütle aynı kavramlar olmakta, asıl karıştırılan özkütle ve bağıl yoğunluk kavramlarıdır.
Bağıl yoğunluk (göreceli yoğunluk); Bir maddenin yoğunluğunun suyun yoğunluğuna oranıdır. Birimsizdir. Genellikle kömür ve çeşitli yakıtların tanımlanmasında kullanılır. Yakıtın bileşimini belli eder.

Kaynakça

Büyük, Ş., Baş, B. ve diğerleri, (2002), İlköğretim fen Bilgisi 7 Ders Kitabı, I. Baskı, Ankara: M.E.B Yayınları, 19-21.
Ergül, S. (2006). Ögretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme. Samsun: copy center matbaa, 67-70.
Özbek, N. (2006). İlköğretim Fen ve Teknoloji 5 Ders Kitabı. Ankara: Özgün Matbaa Yayıncılık, 78-86.
Tunç, T., Agalday, M. Ve diğerleri (2005). İlköğretim Fen ve Teknoloji 4 Ders Kitabı, I. Baskı, İstanbul: Semih Ofset Matbaacılık, 69-73.